BAHAGI 3
Alas-dos ng hapon nang lulan ako ng aking SUV patungo sa hilaga. Ang ulan ay nagsimulang pumatak sa windshield, ngunit malinaw ang aking paningin. Sa passenger seat katabi ko ay ang legal folder na inihanda ni Attorney Ramos, kalakip ang temporary protection order (TPO) na inilabas ng korte kaninang umaga bago pa man ako umakyat sa Unit 302.
Alam ko ang bawat galaw ni Marco. Ang aking private investigator, si Mark Alvarez, ay nakabuntot na sa pamilya ni Marco sa Ilocos bago pa man ako lumapag sa Maynila mula sa Cebu. Ang totoo, hindi dinala ni Marco si Toby sa kanyang ina dahil sa kawalan ng pera; dinala niya ito roon upang gamiting panangga kung sakaling malaman ko ang ginawa niyang pagnanakaw at pagsasangla sa aming mga ari-arian.
Nakarating ako sa bayan ng San Fernando, La Union bandang alas-sais ng gabi kung saan naghihintay si Mark at ang dalawang social worker mula sa Municipal Social Welfare and Development Office (MSWDO), kasama ang dalawang pulis mula sa Women and Children Protection Desk (WCPD).
“Architect Elena,” bati ni Mark nang huminto ako sa gasolinahan kung saan kami nagtagpo. “Kasalukuyang nasa ancestral house ng biyenan mo ang bata. Maayos naman ang kalagayan niya, pero mula noong nakaraang linggo, hindi siya pinalalabas ng bakuran. Sinabihan ng biyenan mo ang mga kapitbahay na nagpapagaling lang daw ang bata sa trangkaso.”
Kumirot ang puso ko. Pitong taong gulang pa lamang si Toby. Ang masigla, palabiro, at matalinong bata ay ikinulong sa isang bahay sa probinsya habang ang kanyang ama ay nagpapakasasa sa karangyaan kasama ang ibang babae.
“Salamat, Mark,” sabi ko habang humihinga nang malalim. “Gawin natin ito nang tahimik hangga’t maaari. Ayokong matakot ang anak ko.”
Sumakay ang mga awtoridad sa kanilang mga sasakyan at sumunod sa akin patungo sa lumang bahay-na-bato ng mga magulang ni Marco sa may tabing-bayan.
Alas-pito ng gabi nang huminto ang aming convoy sa tapat ng bakal na gate ng lumang bahay. Madilim ang paligid, tanging ang ilaw lamang sa balkonahe ang nakabukas.
Bumaba ako ng kotse kasama ang MSWDO officer at si Police Corporal Santos. Kumatok ako sa gate.
Makalipas ang ilang sandali, bumukas ang pinto at lumabas ang aking biyenan, si Doña Carmen. May hawak siyang pamaypay, ngunit nang makita niya ako sa liwanag ng streetlamp, napatigil siya at bahagyang napaatras.
“E-Elena?” nauutal niyang sabi habang pilit na ngumingiti. “Bakit ka nandito nang ganitong oras? Akala ko ba sa susunod na buwan pa ang uwi mo mula sa Cebu?”
“Nandito ako para sa anak ko, Nanay Carmen,” diretsahang sagot ko, walang bahid ng galit ngunit may matibay na paninindigan. “Buksan ninyo ang gate.”
Napatingin si Doña Carmen sa likod ko—sa dalawang unipormadong pulis at sa social worker na may hawak na official badge. Agad na nagbago ang ekspresyon ng kanyang mukha, mula sa pagkagulat patungo sa pagmamatigas.
“Wala kang karapatang magdala ng pulis sa pamamahay ko!” bulyaw niya habang nakahawak sa rehas ng gate. “Apo ko si Toby! Dinala siya rito ng sarili niyang ama dahil pinabayaan mo siya! Wala kang kwentang ina na mas inuuna ang trabaho kaysa sa pamilya!”
Humakbang pasulong si Ms. Dizon mula sa MSWDO. “Magandang gabi po, Ginang Carmen. Hawak po namin ang Court Order na nag-uutos ng agarang kustodiya ng bata pabor sa kanyang ina, si Architect Elena Santos. Ayon po sa Republic Act 9262 at sa inilabas na Temporary Protection Order, kailangang ibigay ang bata sa kanyang legal guardian nang walang pagkaantala. Ang pagtanggi po ninyo ay maituturing na obstruction of justice at child custody violation.”
Namutla ang matanda. Hindi niya inasahang handa ako sa ganitong antas. Bago pa man siya makapagsalita muli, may narinig akong maliit na boses mula sa loob ng bahay.
“Mommy?!”
Bumukas ang sliding screen door sa likod ni Doña Carmen. Lumabas ang isang maliit na pigura na nakasuot ng kupas na pajama. Si Toby.
Nang magtagpo ang aming mga mata, bumigay ang pader ng emosyon na pilit kong itinayo buong araw.
“Toby!” tawag ko, habang ang mga luha ay tuluyang dumaloy sa aking mga pisngi.
“Mommy!” Tumakbo ang bata patungo sa gate, ngunit sinubukang hawakan ni Doña Carmen ang kanyang balikat.
“Huwag mong hahawakan ang bata, Ginang,” maawtoridad na babala ni Corporal Santos habang binubuksan ang trangka ng gate. “Hayaan ninyong lumapit ang anak sa kanyang ina.”
Bumukas ang gate. Hindi na ako nag-aksaya ng sandali; lumuhod ako sa maruming semento at sinalubong ang mahigpit na yakap ng aking anak. Isinubsob ni Toby ang kanyang mukha sa aking leeg habang humihagulgol.
“Mommy, akala ko hindi ka na babalik!” iyak niya, nanginginig ang kanyang maliit na katawan. “Sinabi ni Daddy na nagalit ka raw sa akin kaya ka umalis! Sinabi niya na kailangan kong manatili rito hanggang sa makalimutan mo ako!”
Nang marinig ko ang mga salitang iyon, naramdaman ko ang matinding hapdi sa aking puso kasabay ng nag-aalab na poot para kay Marco. Paano nagagawang sirain ng isang ama ang kaisipan ng kanyang sariling dugo para lamang pagtakpan ang kanyang mga kasalanan?
“Hindi totoo ’yon, anak,” bulong ko habang hinahagkan ang kanyang noo at pinapahid ang kanyang mga luha. “Hinding-hindi kita iiwan. Ikaw ang pinakamahalagang tao sa buhay ko. Nandito na si Mommy, walang makakapanakit sa ’yo muli.”
Tumayo ako habang buhat-buhat si Toby. Tiningnan ko si Doña Carmen na ngayon ay nanginginig sa takot sa tabi ng poste ng gate.
“Naging mabuting manugang ako sa inyo, Nanay Carmen,” mariin kong sabi sa kanya. “Ipinagpagawa ko kayo ng bahay, pinadalhan ko kayo ng panggastos buwan-buwan. Pero pinili ninyong pagtakpan ang kababuyan ng anak ninyo at sinaktan ninyo ang damdamin ng sarili ninyong apo. Hinding-hindi ninyo na makikita si Toby kailanman.”
Pinihit ko ang aking likod at dinala si Toby sa loob ng aking sasakyan.
Makalipas ang tatlong buwan.
Ang simoy ng hangin sa rooftop ng bagong gawang gusali sa Taguig na aking dinisenyo ay nagdala ng bagong pag-asa. Nakatayo ako roon habang pinagmamasdan ang paglubog ng araw, hawak ang isang tasa ng kape.
Tumunog ang aking telepono. Si Attorney Ramos.
“Elena, tapos na ang preliminary investigation sa Department of Justice,” balita ng abogado sa kabilang linya nang may kasiyahan sa kanyang boses. “Tinanggihan ng piskal ang motion to dismiss nina Marco at Vanessa. Pormal nang isinampa sa Regional Trial Court ang mga kasong Qualified Theft, Falsification of Commercial Documents, at paglabag sa Section 5(i) ng Republic Act 9262 dahil sa psychological abuse at economic abuse.”
“Kumusta naman ang piyansa?” tanong ko.
“Dahil sa bigat ng Qualified Theft at sa halagang Limang Milyong Piso na sinubukan nilang ilipat sa dummy account, hindi sila pinayagang magpiyansa agad,” paliwanag ni Attorney Ramos. “Kasalukuyan na silang nakapiit sa Mandaluyong City Jail habang hinihintay ang pagbasa ng sakdal sa susunod na linggo. Ang bank accounts ni Vanessa ay na-freeze na rin ng korte, at ang lahat ng naipong pera na ninakaw nila ay ibabalik sa pangalan mo.”
Nakahinga ako nang maluwag. “Maraming salamat, Attorney. At ang tungkol sa annulment at full custody?”
“Naisumite na natin ang psychological incapacity report kalakip ang conviction records at ang solidong ebidensya ng infidelity. Pormal nang ipinagkaloob ng Family Court ang sole parental authority at permanent legal custody sa ’yo. Wala nang karapatan si Marco na lumapit sa loob ng limang daang metro kay Toby habambuhay.”
“Salamat sa lahat, Attorney,” taos-puso kong pasasalamat bago ko ibinaba ang tawag.
Tumingin ako sa ibaba ng gusali. Sa parke na katabi ng plaza, nakikita ko si Toby na masayang nagpapatakbo ng kanyang remote-controlled car kasama ang aking nakababatang kapatid na tumutulong sa akin sa pag-aalaga sa kanya. Ang kanyang mga tawa ay umaalingawngaw sa hangin—mga tawang dati ay ninakaw ng takot at kasinungalingan, ngunit ngayon ay malaya na muling marinig.
Hindi naging madali ang pinagdaanan ko. Ang pagtataksil ng taong pinagkatiwalaan mo ng iyong buhay ay lumilikha ng lamat na hindi basta-basta naghihilom. Ngunit napagtanto ko na ang pagiging isang arkitekto ay hindi lamang tungkol sa pagtatayo ng mga gusali mula sa bakal at semento; ito ay tungkol din sa kakayahang muling buuin ang sarili mong buhay mula sa mga guho.
Kinuha ko ang aking bag, isinukbit ito sa aking balikat, at naglakad patungo sa elevator. Hindi na ako ang babaeng umuwi mula sa Cebu na may dalang mga pasalubong para sa isang pamilyang nakatuntong sa buhangin. Ako si Elena—isang ina, isang propesyonal, at isang babaeng natutong magtayo ng sarili niyang kuta na hindi kailanman kayang gibain ng anumang panlilinlang.
Nang bumukas ang pinto ng elevator sa ground floor, tumakbo si Toby papalapit sa akin nang may malaking ngiti sa kanyang mukha.
“Mommy! Tara na, kain na tayo ng dinner!” masigla niyang yaya habang hawak ang aking kamay.
Yumuko ako at hinalikan siya sa pisngi. “Sige, anak. Saan mo gustong kumain?”
“Kahit saan po, Mommy,” sagot niya habang nakatingin sa akin nang buong paghanga. “Basta magkasama tayong dalawa.”
Ngumiti ako at hinigpitan ang hawak sa kanyang maliit na kamay habang sabay kaming lumakad patungo sa liwanag ng isang bagong simula.