PART 3
Nanginginig sa takot at galit si Clarissa nang marinig ang sinabi ko. Sinubukan pa niyang magsalita at ipaglaban ang mga gamit sa loob ng bahay, pero agad siyang pinigilan ni Kapitan Berto.
“Miss, mabuti pa ay mag-impake na kayo,” seryosong sabi ng kapitan. “Kung tutuusin, pwede na kayong ipahuli ngayon din dahil sa concubinage at economic abuse. Mapagbigay pa si Marites at binigyan pa kayo ng isang oras.”
Umiiyak si Edgardo habang nagmamakaawa sa akin, pero ni katiting na awa ay wala akong naramdaman. Sa tuwing titingin ako sa kanya, ang nakikita ko ay ang payat na katawan ni Junjun na nakasuot ng pudpod na tsinelas, at ang namumutlang mga kamay ni Nica dahil sa paglalaba. Nawala na ang lahat ng pagmamahal ko sa kanya; napalitan na ito ng matinding pagkasuklam.
Pagkalipas ng isang oras, lumabas ang dalawa bitbit ang ilang maleta at bag. Habang naglalakad sila palabas ng gate, nakatingin ang halos buong kapitbahay sa kanila. Ang mga taong dati ay naniwala sa kasinungalingan ni Edgardo na itinakwil ko ang pamilya ko ay nakita na ngayon ang buong katotohanan. Nagbubulungan ang mga tao, at ang iba ay hindi napigilang magsalita ng masasakit na salita laban sa dalawang taksil.
“Karma na ‘yan,” rinig kong sabi ng isa naming kapitbahay. “Pinaghirapan ng asawa sa ibang bansa, tapos ipinambabae lang!”
Hindi lumingon si Edgardo. Nakayuko siyang naglakad palayo, hila-hila ang kanyang bag, habang si Clarissa ay nagmamadaling sumunod sa kanya. Nang tuluyan silang mawala sa paningin namin, bumuntong-hininga ako nang malalim. Para akong nabunutan ng napakalaking tinik sa dibdib.
Agad akong nagpaalam kay Kapitan Berto at nagpasalamat sa tulong nila. Pagkatapos noon, nagpatawag ako ng karpintero para palitan ang lahat ng kandado ng pinto at gate ng bahay. Nagbayad din ako ng dalawang kabataan sa baryo para linisin ang buong bahay, labhan ang lahat ng kurtina at punda, at alisin ang anumang bakas ng pananatili roon nina Edgardo at Clarissa.
Kinahapunan, bumalik ako sa lumang bahay ni Nanay Rosa. Naabutan ko si Nica na nagtutupi ng mga nilabhang damit ng mga kapitbahay nila, habang si Junjun ay nagbabasa ng lumang libro sa tabi niya.
“Nica, Junjun, Nay,” tawag ko sa kanila habang nakatayo sa pintuan. “Mag-impake na kayo.”
Napatingin silang tatlo sa akin, bakas ang pagtataka sa kanilang mga mukha. “Saan tayo pupunta, Ma?” tanong ni Junjun.
Ngumiti ako sa kanila—isang ngiting matagal nang nawala sa mga labi ko. “Uuwi na tayo sa bahay natin.”
Nang makarating kami sa harap ng dalawang-palapag na bahay, napatigil si Nica at Junjun. Nakatingala sila sa malaking balkonahe, hindi makapaniwala na ang bahay na dati ay hanggang tingin na lang sila mula sa malayo ay muli nang magiging kanila.
“Ma… wala na sila?” mahinang tanong ni Nica, nangingilid ang luha sa mga mata.
“Wala na, anak. Wala nang mananakit at magpapalayas sa inyo,” sagot ko habang iniaabot sa kanya ang bagong susi ng bahay. “Ikaw ang magbukas ng pinto, Nica. Ito ang bunga ng lahat ng sakripisyo natin.”
Nanginginig ang kamay ni Nica nang ipasok niya ang susi sa seradura. Pagbukas ng pinto, tumambad sa kanila ang malinis at maaliwalas na sala. Tumakbo si Junjun sa loob, tuwang-tuwa habang tinitingnan ang malambot na sofa at ang hagdanan patungo sa ikalawang palapag kung saan naroon ang kani-kanilang kwarto.
Niyakap ako ni Nica nang mahigpit, at sa pagkakataong ito, wala nang galit o hinanakit—puro pasasalamat at pagmamahal na lang. “Salamat, Ma. Salamat at bumalik ka.”
“Hindi na ako aalis ulit, anak,” pangako ko sa kanila habang kasama rin sa yakap namin sina Junjun at Nanay Rosa.
Hindi naging madali ang mga sumunod na buwan, pero unti-unti naming ibinangon ang aming buhay. Gamit ang natitira kong ipon sa bangko na hindi nalaman ni Edgardo, nagbukas ako ng isang maliit na grocery at bigasan sa harap mismo ng aming bahay. Dahil kilala ako sa lugar namin at alam ng mga tao ang pinagdaanan ko, agad na lumakas ang aming tindahan.
Si Nica ay nakabalik na sa pag-aaral sa kolehiyo, kumukuha ng kursong Accountancy, at hindi na niya kailangang maglaba para lang may pambaon. Si Junjun naman ay bumalik na ang sigla at malusog na ang pangangatawan, laging nangunguna sa kanilang klase. At si Nanay Rosa, sa wakas ay nakakapagpahinga na nang maayos sa komportableng kwarto, hindi na nag-aalala kung saan kukuha ng pambili ng gamot.
Isang hapon, habang abala ako sa pag-aayos ng mga paninda sa tindahan, may humintong taksi sa tapat ng bahay namin. Bumaba ang drayber—si Mang Felino.
“Magandang hapon, Ma’am Marites! Aba, ang ganda na ng tindahan ninyo, ah!” masayang bati niya.
Agad akong lumabas at ngumiti nang malapad. “Mang Felino! Halika po, pumasok muna kayo at magmeryenda.”
Pinaupo ko siya at ipinaghanda ng masarap na pancit at malamig na inumin. Kung hindi dahil sa katapangan niya noong araw na sinundo niya ako sa airport, malamang ay nalinlang na naman ako ni Edgardo at hindi ko agad nalaman ang sinapit ng mga anak ko. Bilang pasasalamat, inabutan ko siya ng isang sobre na may lamang halaga para makatulong sa pagpapaayos ng kanyang sasakyan at pambili ng bigas para sa pamilya niya.
“Naku, Ma’am, hindi na po kailangan! Ginawa ko lang po ang tama,” tanggi niya, pero ipinilit ko itong ilagay sa kamay niya.
“Tanggapin niyo na po, Mang Felino. Utang ko po sa inyo ang pagkakasagip ko sa mga anak ko.”
Nang makaalis si Mang Felino, narinig ko naman mula sa mga kapitbahay ang balita tungkol kay Edgardo. Hiniwalayan na raw siya ni Clarissa nang maubos ang natitirang pera nito at nang malaman nitong nahaharap si Edgardo sa kasong isinampa ko. Nakikita na lang daw ngayon si Edgardo na nagbubuhat ng mga sako sa palengke para lang may makain, madungis at nagsisisi sa lahat ng ginawa niya.
Hindi ko na siya pinag-aksayahan pa ng panahon. Sa halip, tumingin ako sa loob ng bahay namin kung saan naririnig ko ang masayang tawanan nina Nica, Junjun, at Nanay Rosa habang naghahanda ng hapunan.
Napangiti ako at tumingala sa langit. Anim na taon akong nagtiis sa malayong lugar, nawalan ng maraming pagkakataon na makasama ang mga anak ko, at dumaan sa matinding pagsubok. Pero ngayon, hawak ko na ulit ang pamilya ko—buo, masaya, at wala nang sinumang makakasira pa.