Part 3
Makalipas ang ilang oras, habang si Inay ay mahimbing nang nakakain at nakainom ng gamot sa ilalim ng pag-aalaga nina Mela at Miggy, naglakad ako pabalik sa lugar kung saan nakatayo ang malaki at magarang bahay ni Tito Rudy sa Marikina. Ang bahay na iyon—ang mga mamahaling semento, ang bagong SUV na nakaparada sa garahe, at ang engrandeng gate—ay itinayo gamit ang pawis, dugo, at gutom ng aming ina.
Kasama ko si Miggy, habang si Mela ay naiwan upang samahan ang doktor na ipinatawag namin para suriin nang lubusan si Inay.
Pagdating namin sa tapat ng gate, nakita naming bukas ito. Si Tito Rudy ay nakaupo sa labas habang umiinom ng kape, suot ang gintong kuwintas at mamahaling relo—mga bagay na kailanman ay hindi niya kayang bilhin mula sa kanyang simpleng trabaho noon. Katabi niya ang kanyang asawang si Maritess, na abala sa pag-text gamit ang pinakabagong modelo ng cellphone.
Nang makita nila kami, napatigil si Tito Rudy. Bahagya siyang ngumiti, ang mukha ay walang bakas ng hiya o konsensya.
“Oh! Mga pamangkin ko!” bati ni Tito Rudy na parang walang nangyari, sabaytayo. “Bakit hindi kayo nagpasabi na darating kayo ngayon? Sana ay pinag-handa ko kayo ng lechon. Aba, mukhang matagumpay ang buhay ninyo sa Dubai ah! May mga dala ba kayong pasalubong?”
Tinitigan ko siya nang deretso sa mga mata. Ang bawat hakbang ko palapit sa kanya ay may dalang bigat ng galit na hindi kayang bayaran ng kahit anong halaga sa mundo.
“Nasaan ang pera, Tito Rudy?” tanong ko, mahinahon ngunit may diin sa bawat salita na nagpatahimik sa kanya.
Napakunot ang noo ni Rudy. “Anong pinagsasabi mo diyan, Rafa? Ang mga padala mo? Siyempre, ibinigay ko kay Aling Flor iyon para sa mga gastusin niya! Nagtatrabaho ba kayo o nag-aadik para magtanong ng ganyan?”
“Huwag mo kaming lokohin!” sigaw ni Miggy, hindi na nakapagpigil at sinubukang sumugod, kaya’t hinawakan ko siya sa balikat para pigilan. “Nakita namin si Inay! Mag-isa siya sa isang barong-barong, balat at buto na lang, at halos mamatay sa gutom habang ikaw ay nagpapakasasa rito sa mansyong ito na galing sa padala namin!”
Namutla nang bahagya si Maritess sa tabi, ngunit mabilis ding binawi ni Rudy ang kanyang ekspresyon at nagtawa nang paimbabaw.
“Ah… nakapunta na pala kayo roon,” sabi ni Rudy nang walang hiya. “Eh ano ngayon kung doon siya tumira? Matigas ang ulo ng nanay ninyong iyon! Ayaw makisama, gusto laging magsarili sa lumang bahay! At tungkol sa pera… aba, bahagi iyon ng mga gastusin ko sa pag-aasikaso sa kanya at sa mga bayarin sa lupa! Negosyo ito, mga pamangkin!”
“Negosyo?” bulong ko, habang dahan-dahang inilalabas ang aking cellphone kung saan nakarekord ang lahat ng pahayag ng mga kapitbahay at ang opisyal na dokumento ng pagbebenta ng lupa na nakuha namin mula sa munisipyo. “Hindi ito negosyo, Tito Rudy. Panloloko ito. Pagnanakaw sa sarili mong kapatid.”
Bago pa siya makasagot, lumingon ako sa kalsada kung saan huminto ang dalawang sasakyan ng pulis kasama ang mga barangay official. Bumaba ang mga ito at deretsong lumapit sa amin.
“Rudy Santillan at Maritess Santillan?” tanong ng opisyal habang ipinapakita ang warrant at mga dokumento. “May reklamo laban sa inyo para sa estafa, malversation of funds, at illegal disposition of property na isinampa ng pamilya Ward.”
Nanlaki ang mga mata ni Rudy. Nawala ang ngiti sa kanyang labi at napalitan ng matinding takot habang hinawakan siya ng mga pulis sa braso. Si Maritess naman ay nagsimulang humagulgol at magsisigaw, ngunit huli na ang lahat. Ang kanilang mga tinatagong kayamanan ay unti-unting kinumpiska bilang ebidensya at para ibalik sa tunay na nagmamay-ari.
Makalipas ang ilang araw, ang buong kaso ay isinampa sa korte. Ang mga ari-arian na binili ni Rudy gamit ang aming pera ay nakumpiska, at ang katarungan ay dahan-dahang iginawad sa aming pamilya.
Ngunit higit sa lahat ng mga kasuhan at paglilitis, ang pinakamahalagang nangyari ay ang paglipat ni Inay sa aming piling. Dinala namin siya sa isang maaliwalas at magandang bahay sa Marikina—isang tahanan na may malawak na hardin, malinis na silid, at sapat na pagkain araw-araw.
Isang hapon, habang nakaupo kami sa beranda at pinapanood si Inay na umiinom ng mainit na kating gatas habang nakangiti habang kayakap sina Mela at Miggy, lumapit ako at hinawakan ang kanyang mga kamay na unti-unti nang bumabalik ang lakas.
“Inay… patawad kung natagalan kami bago namin nalaman ang lahat,” mahina kong sabi.
Tiningnan ako ni Inay, ngumiti nang buong-puso, at hinaplos ang aking pisngi.
“Wala na ‘yun, mga anak ko,” wika ni Inay. “Ang mahalaga ay magkasama na tayo ngayon. Ang tunay na yaman ay hindi ang pera sa bangko… kundi ang pagmamahal na hinding-hindi kailanman mananakaw ng sinuman.”